شهرسازان

میدان­های شهری از دیرباز یکی از اجزای اصلی فرهنگی و اجتماعی شهرها و از ارکان اساسی شکل­گیری و تکامل شهرهای ایران بوده­اند. شهرهاي با سابقه تاريخي، داراي ميدان‌هاي معروفي هستند كه جزئي از خاطرات مردم و هويت تاريخي اين شهرها به شمار مي‌روند. ميدان ارگ، سبزه میدان، میدان مشق و میدان توپخانه در تهران، میدان نقش جهان، میدان عتیق یا کهنه اصفهان، میدان گنجعلی­خان کرمان، میدان امیر چخماق و میدان شاه طهماسب یزد و بسیاری دیگر، همگی نشان از اهمیت این فضای شهری در گذشته داشته است. ساختار و طراحی میدان‌ها بگونه­ای بود که احساس آرامشی را برای بیننده به ارمغان می­آورد. این احساس آرامش با استفاده از ابزار مختلفی ایجاد می­شد؛ به‌عنوان نمونه آب و نور در طراحی معماری ایران از گذشته بسیار دور جایگاه خاصی را به‌خود اختصاص داده است که در ایجاد یک آرامش روحی و روانی در میادین شهری از آن بهره برده می­شد. ایجاد فضای سبز، مکان­یابی مناسب بازار، اماکنی با استفاده عمومی، فضاهای ورزشی، اماکن مذهبی و همچنین فضاهای تفریحی همه و همه ابزارهایی بودند برای ایجاد یک میدان شهری پویا. ارتباط درون و برون میدان، ایجاد جذابیت و انگیزه برای حضور مردم، سهولت تردد ترافیک عبوری و پیاده، طراحی انعطاف­پذیر، مدیریت صحیح و ایجاد تصویر ذهنی و هویت، اصولی بودند که در طراحی میدان­های شهر بزرگ مدنظر قرار می­گرفتند...

مروری کوتاه بر سیر تطور تاریخی میدان از شهرهای کهن تا کنون، شاهد آنیم که رفته رفته میدان نقشی موثر در مجموعه اندام های شهری یافته و تاثیرات زیادی را بر شکل گیری و سازماندهی فضایی شهر نسبت به دوره های تاریخی مختلف، به انجام رسانده است. میدان به عنوان یک فضای شهری با حضور و مکث معنی دار انسان و به منظور و مقصود معینی در ارتباط با حرکت جمعیت موجودیت می یابد و علاوه بر آن جلوه های روشنی از یک فضای ایجاد کننده ارتباط، تماس و فعالیت آدمی را نمایان می سازد.
مطالعه شهر از دوران کهن، به خصوص شهرهای ایران بعد از اسلام، تا زمانیکه شهرسازی از لحاظ ورود مفاهیم تازه، غریبه و گسستن از ارزش های گذشته خود قرار نگرفته است، گویای آن است که همواره میدان نیز همچون دیگر اندام های موثر و کارکردی، در حیات جاری شهر، حضوری موثر دارد به طوریکه میدان از دوره سلجوقیان به بعد شروع به تثبیت خود کرد و در دوره صفویه به مفاهیم عمیق و کارآمدی در معماری و شهرسازی رسیده و در دوران قاجار به نهایت نقش خود دست یافته است، اما رفته رفته نقش می بازد تا جایی که از سال های میانی دوره پهلوی هویت خود را از دست داده و در دو دهه اخیر نیز در بلاتکلیفی مطلق به سر می برد. درکی که اکنون از میدان وجود دارد همانی است که در ذهن همگان و به طور یکسان از تقاطع چند خیابان که فضایی در میانه آن برای تفکیک حرکت سواره پدید آمده و با ترکیبی از پوشش گیاهی، آب نما و فواره شکل می گیرد و هیچ ارتباط معقولی با انسان، حرکت انسانی و حضور معنی دار انسان برقرار نمی سازد. میدان بدون حضور موثر و امن انسان و به منظوری معین معنی خارجی ندارد و حضور انسان در این فضای میانی تقاطع ها نه دارای معنی است، نه موثر است و نه امن...

تنوع و تفاوت در شهر های بزرگ به شکل هیجان انگیزی انسان هایی را در کنار هم قرار می دهد ، که دارای الگوهای متفاوت زندگی اند و اغلب شهر را مکانی می سازد ، جذاب و برانگیزنده . لیکن ، وجه دیگر این تنوع ناشناسی است ، به شکلی که انسان­هایی که از روی اتفاق در یک زمان در یک مکان عمومی واحد در یک زمان قرار دارند ، در فروشگاه ها ، رستوران ها و خیابان ها ، نسبت به هم غریبه اند. برخی مطالعات نشان داده اند که چگونه شرایط شهری این ناشناسی را افزایش می دهند، می تواند باعث افزایش خشونت گردند.

این می تواند منجر به افزایش آسیب های انسانی باشد و نیز افزایش خطر برای کسانی که به لحاظ فیزیکی آسیب پذیری بیشتری دارند ، نظیر زنان . بدین ترتیب ، فضای شهری همان هیجانی را برای مردان دارد ، برای زنان ندارد. می تواند مکانی باشد ترسناک تر و بیگانه تر ، و به این دلیل است که بیشتر نویسندگان فمنیست ، ضد شهر هستند.

به جرات مي توان گفت ايراني ها بهشت را بيش از ديگران درك مي كنند؛ بهشت مفهومي آشنا در فرهنگ ايراني - اسلامي است...

يوس پورتر Yves Porter نويسنده كتاب كاخ ها و باغ هاي ايران Palaces and Gardens of Persia چه زيبا انديشه پنهان در باغ ايراني را تفسير مي كند؛ باغ و كوشك مياني آن هر دو در جست وجوي مفهومي عميق از تعالي هستند، مفهومي غني از تكامل روح انساني، مفهومي شگرف از پرديس پارسي! ... و البته چه روشن و شفاف اين نوع نگاه با فكر ايراني درك مي شود شايد بيشتر از هر ملت ديگري به جرات مي توان گفت ايراني ها بهشت را بيش از ديگران درك مي  كنند؛ بهشت مفهومي آشنا در فرهنگ ايران- اسلامي است...نهرهايي كه از زير پاي انسان ها روان است، درختاني كه سايه هاي ابدي دارند، ميوه هايي كه رنگ و بويشان دلبري مي  كند و كوشك ها و شاهنشين هايي كه خبر از آسودگي مدام مي دهند، لعاب ها ونقش هايي كه چشم را مي  نوازند و هندسه هاي بی عيب و نقص به نشانه كمال عقلانيت صانع يكتا، اينها همه نشانه هايي از تصويري زميني از بهشت موعود آسماني هستند، نشانه هايي كه تداعي آرزو هاي مملو از ايمان و معنويت و جاودانگي است

گرچه پیاده روها در بیشتر جوامع جزء اصلی شبکه معابر شهری و محلی برای استراحت ، تفرج و پیاده روی شهروندان محسوب می شود اما متاسفانه در کشور ما این معابر به عنوان مکان های معلول و فراموش شده شهرها تلقی می شوند . در شهرسازی ما اولویت با سواره است و در توجه به ایجاد محیط های کالبدی مناسب ، انسانی و امن برای تردد عابر پیاده در شهر دچار عارضه توسعه نیافتگی هستیم ، شاهد این مدعا شرایط فیزیکی و روانی نامطلوبی است که معابر پیاده در کشور ما حتی در مهمترین بخش های پایتخت با آن روبرو هستند که در مقایسه با فضاهای مشابه در کشورهای توسعه یافته صنعتی و حتی کشورهای همجوار در منطقه مانند ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس این شرایط نامطلوب بیشتر رخ می نماید .به گزارش سما ( روابط عمومی شهرداری تهران ) پیچیده تر شدن مشکل ترافیک در شهر تهران و درگیری مدیران شهری برای از بین بردن این معضل ، کار را به جایی رسانده که توجه به رفت و آمد شهروندان پیاده به کلی فراموش شده یا حداقل به یک موضوع ثانوی و غیرضروری تبدیل شود. گرچه پیاده روها در بیشتر جوامع جزء اصلی شبکه معابر شهری و محلی برای استراحت ، تفرج و پیاده روی شهروندان محسوب می شود اما متاسفانه در کشور ما این معابر به عنوان مکان های معلول و فراموش شده شهرها تلقی می شوند...

تابلوها و علائم، این معلمان بی‌زبان که صبح تا شب برای ما به صورت رایگان آموزش می‌د‌هند‌، کلاس می‌گذارند‌ تا به ما بفهمانند‌ که راه راست کد‌ام است.
معلمانی که برخی از مواقع د‌ر مقابل شاگرد‌ان بی‌فرهنگ نیز قرار می‌گیرند‌ و گاهی هم برخی از سارقان که به کاهد‌ان می‌زنند‌، اقد‌ام به سرقت آنها می‌کنند‌.
استفاد‌ه از تابلوها، علائم و نشانگرها د‌ر د‌نیای پیشرفته ارتباطات و کاهش عامل نیروی انسانی د‌ر راهنمایی مرد‌م د‌ر اماکن مختلف مانند‌ خیابان‌ها، مترو و فروشگاه‌ها کاربرد‌ وسیع‌تری یافته و حتی یکی از عوامل موفقیت مد‌یریت شهری به شمار می‌آید‌. د‌ر د‌نیای با فرهنگ و متمد‌ن امروزی برای هر سؤالی، نیازی نیست که وقت کسی گرفته شود‌، تمامی تابلوها و علائم همواره راهنما و معلم قشر عظیمی از کسانی هستند‌ که سؤالات متعد‌د‌ی د‌ارند‌.

ميدان به فضايي گفته مي‌شود كه در ميانه ساختارهاي معماري شكل مي‌گيرد. اين فضا در طول تاريخ تكامل شهرسازي و نسبت به ضرورت‌هاي موجود زمان و مكان شكل‌گيري، كاربري‌هاي متفاوتي داشته است و در گذشته بيشتر فعاليت‌هاي اقتصادي و عملكردهاي گوناگون حكومتي و اجتماعي در اين فضاي روباز انجام مي‌گرفته است.

شهرهاي با سابقه تاريخي، داراي ميدان‌هاي معروفي هستند كه جزئي از خاطرات مردم و هويت تاريخي اين شهرها به شمار مي‌روند. بناهايي كه ميدان را احاطه مي‌كنند نسبت به شرايط به وجود آمدن ميدان داراي ويژگي‌هايي هستند كه اين ويژگي‌ها تنوع ميدان را موجب مي‌شود: ...

مبلمان شهری

زندگي شهري برخلاف زندگي ساده روستايي، از زيبايي هاي طبيعي تهي است. فضاهاي شهري به خودي خود داراي زيبايي بصري نيستند و اين در حالي است كه انسان نياز مبرمي به وجود نظم و زيبايي در محيط زندگي خود دارد. بنابراين چنانچه فضاي بي روح شهر و روحيه زيبايي پرستي انسان را در كنار هم قرار دهيم؛ به اهميت عامل تعيين كننده اي به نام مبلمان شهري پي مي بريم. اگر يكي از نيازهاي شهري را داشتن مبلمان و اثاثيه متناسب با سيماي شهر بدانيم، مي توانيم مبلمان شهري را به تجهيزاتي شامل نيمكت ها، تيرهاي برق ، باغچه ها، كف فرش ها، كيوسك ها، شيرهاي آتش نشاني، تابلوهاي تبليغاتي، وسايل تفريحي پارك ها، سطل های زباله، مجسمه ها و حصارها تعميم دهيم. اجزاي مبلمان شهري، دو ويژگي اساسي دارند:...