شهرسازان

اهمیت «منظر شهری» به واسطه نقش آن در زیباسازی، هویت بخشی و روان‌سازی جریان زندگی در محیط شهری است.

دیر زمانی نیست كه «چشم‌انداز و منظر»‌ به عنوان یك وجه پراهمیت از محیط‌ زیست انسان مورد توجه قرار گرفته است. محققان از ویژگی‌های تاریخی، فرهنگی و زیباشناختی به عنوان جنبه‌های اصلی و قابل توجه منظر یاد كرده‌اند. توجه به وجوه یاد شده در شهر، جلوه‌ای از محیط ‌زیست انسان را در بر می‌گیرد كه «منظر شهری» نامیده شده است.

امروزه، گسترش فضاهای مصنوع و بهبود كیفیت آنها و هم‌چنین میل به زندگی وابسته به طبیعت و تاریخ، جنبه‌های متنوعی از «چشم‌انداز و منظره» را آفریده‌اند كه هر یك موضوع و بستر حرفه‌ای خاص قرار گرفته‌اند. تحقیقات و انتشارات موجود نظریه‌های گوناگونی را به عنوان پشتوانه‌های اقدامات اجرایی در زمینه «چشم‌انداز»‌تبیین كرده‌اند. رشد فعالیت‌های مربوط به «منظر» شاخه‌های فرعی آن از جمله «منظر شهری» را به عنوان زمینه‌های مختلف این كار معرفی كرده است...

نگامي كه صحبت از سيماي شهر به ميان مي آيد آنچه از شهرهاي امروزي در ذهن تداعي مي شود ملغمه اي است از طرح ها و رنگ ها و فرم هايي كه بي هيچ محتوايي عميق، زشتي و نابهنجاري را با چشم و ذهن شهروندان عجين ساخته است. بي شك اين نابهنجاري نتيجه افول ارزش هاي زيبايي شناسي در بستر فرهنگي جامعه ايراني معاصر است. بجاست تا پس از بررسي معيارهاي زيبايي شناسانه خلق هنر و معماري به بررسي اين مقوله در مورد معماري امروز ايران بپردازيم.
معيارهاي زيبايي شناسي در طول تاريخ بي شك نشات گرفته از دو سرچشمه اند:
 1- بنيان هاي معرفت شناسي و نوع نگرش به هستي
 2-آبشخورهاي فرهنگي؛ اينكه تبلور فرهنگ و جهان بيني هر دوره در زيبايي شناسي هنر و معماري بروز مي كند و زمينه ايجاد تمدن مي شود. اگر تمدن را تبلور بيروني فرهنگ بدانيم و آن را گوياي هويت مردمان هر سرزمين برشمريم آنگاه واضح است كه به چه دليل معماري هر سرزمين متجلي كننده هويت آنهاست. ايران امروز را با برج آزادي مي شناسند، ايفل سمبل پاريس است و يا اپراي يرن اتزن نماد سيدني و استراليا است. دليل همه اينها كه برشمرديم اينست كه بيان زيبايي شناسانه معماري، فرهنگ و انديشه يك ملت را در خود جاي مي دهد و آن را ساري و جاري مي كند.

در این مطلب می­خواهیم به بررسی شهرهای ماقبل صنعتی بپردازیم؛ شهرهایی که هم­اکنون نمونه آن­ها را در بسیاری از کشورهای جهان سوم می­توانیم ببینیم. به بیان بهتر باید گفت که امروزه بیشتر شهرهای جهان سوم، با معیارهای مشخص شهرهای ماقبل صنعتی به حیات خود ادامه می­دهند.

شهرهای ماقبل صنعتی را می­توان در سه گروه بدین شهر مورد بررسی قرار داد:

1) شهرهای فئودالی:

 برخلاف مطالعات و تجربه هاي فراوان در زمينه «فرم شهر» و سازمان بصري شهري امروزي، مي‌توان گفت كه هنوز مباني و روش‌هاي مطلوب، علمي و مورد قبول عام براي آن تدوين نشده است. در واقع به دليل ابعاد وسيله كالبدي - فضايي شهرهاي جديد و دخالت نيروهاي متعدد و متضاد در شكل‌گيري و توسعه آنها، نمي‌توان به سادگي كيفيت بصري و سيماي كالبدي شهرها را تحت بررسي، انتظام و نظارت قرار داد.

با افزايش ابعاد و وسعت كلانشهر‌ها، تركيب انواع شهرك‌ها و حومه ها، توسعه بزرگراه‌ها، تركيب انواع حركت سواره و پياده، افزايش سرعت در فضاي شهري، توسعه ساختمان‌هاي بلندمرتبه، توسعه و تنوع وسايل حمل و نقل، تعدد و تنوع اثاثه شهري و مانند اينها، شرايط نويني پديد آمده است كه تحقق اهداف و موازين زيباشناختي را در سيماي شهرها بسيار دشوار و دست‌نيافتني كرده است....

رشد بلوک شهری تاثیر آنی و سریعی روی کیفیت معماری بلوک داشت.گلچین ادیبانه و خوب قرن 19 توانست تا با موفقیت با آثار تاریخی عظیم، تعامل برقرار کند و این توده ها و حجم های عظیم را بصورت ساده، قابل فهم و هنری درآورد.ذات و طبیعت تکرار شونده و تقلیل دهنده بلوک های مسکونی - که بر اثر تقسیم بندی اصولی بوجود آمده اند - نه محتوای فرهنگی داشت و نه هدف اجتماعی که حائز اهمیت کافی برای الهام بخشی نتایج هنرمندانه یک بازه زمانی بلند مدت باش.

The Karl Marx Hof ،سردر مجلل تراس ساختمان Nash و ساختمان Schushev در مسکو را باید استثناهایی در انحطاط ارزش های رسمی دانست که در اثر زوال سریع استفاده از سبک های معماری بوجود آمد. قاصر بودن زبان در تفسیر حرکت مدرن یا قدرت بیان در فرهنگ بزرگ صنعتی، نتیجه لازم از انقراض ارزش های رسمی بود.