|
 هنگامي كه چند سال پيش براي اولين بار مسئولان امور شهري خبر از راهاندازي شيوه نويني در حمل و نقل عمومي پايتخت به ميان آوردند، كمتر كسي ميتوانست تصور كند كه ماجراي اين شيوه جديد به مدت سه سال به درازا بكشد و هيچ سرانجامي نيابد. اين طرح نيز خيلي زود مانند بسياري از طرحهاي ديگر كه به يكباره جلوه كرد، ناگهان در انبوهي از مسائل و مشكلات فرو رفت و مثل خورشيدي كمفروغ به يكباره افول كرد.
اگرچه موضوع حمل و نقل عمومي در سالهاي دور و نزديك به عنوان يكي از مشكلات عمده پايتخت قلمداد ميشد و هميشه مديران شهري در پي چارهجويي براي حل آن بودند، اما هيچگاه نتوانستند آنرا به وادي ايمني برسانند و آنرا ساماندهي كنند. اما آيا به يكباره راهي پيدا شده بود كه ناگهان همه چيز به كناري رانده شود و دريچهاي نو به اين حوزه گشوده گردد؟
آيا مونوريل ميتوانست مشكل حمل و نقل پايتخت را حل كند؟ شهري كه روزانه بيش از 14 ميليون سفر شهري در درون آن رخ ميدهد و با 6هزار دستگاه اتوبوس و 40هزار دستگاه تاكسي هنوز در ساماندهي منظم سفرهاي شهروندانش به موفقيت دست نيافته بود، ميتوانست با مونوريل راهي تازه در اين وادي بپيمايد؟
هر چند ظهور دير هنگام مترو نيز به اين سيستم نه چندان پويا ساماني نداده بود و مونوريل آمد تا دوباره شهروندان به اميدي تازه در روياهاي خود چنگ بزنند و سختي زندگي در تهران را راحتتر تحمل كنند. اما نه؛ مثل اينكه همه چيز تغييري اساسي كرد.
شايد اكنون بتوان فارغ از تمام جنجالها و هياهوهاي اين ماجرا، مروري به نمونههاي جهاني مونوريل در ساير شهرهاي دنيا كرد و اين مدينه فاضلهاي كه در ذهن شكل گرفته است را در ذهن خود بررسي دوباره اي كنيم.
مونوريل در جهان
شايد اندكي نااميدكننده باشد اگر بدانيم كه در سراسر دنيا تنها300 كيلومتر مونوريل وجود دارد. تنها 15 كشور دنيا مونوريل را به عنوان بخش كوچكي از سيستم حمل و نقل در برخي شهرهاي خود به كار گرفتهاند و تعداد خطوط فعال مونوريل در شهرهاي جهان تنها 47خط است. شايد عمده توجه بسياري از مديران شهري براي به كارگيري از اين سيستم در حمل و نقل عمومي خود، تنها كاركرد تزئيني و جاذبههاي نوين تكنولوژيكي باشد.
اين واقعيتي انكارناپذير است كه هيچگاه مونوريل به صورت گسترده در سطح شهرهاي دنيا ساخته نشد تا از آن به منظور سيستمي براي حمل و نقل عمومي شهروندان استفاده كنند. در ژاپن كه به نوعي در ساخت واگنهاي مونوريل پيشتاز است، تنها 10خط مونوريل به طول 106كيلومتر وجود دارد. آمريكا دومين كشوري است كه داراي خطوط مونوريل است. اين كشور با داشتن 10خط مونوريل به طول 6/52 كيلومتر جايگاه دوم را در اختيار دارد.
نيمي از خطوط مونوريل اين كشور داراي كاركرد تفريحي است و از مونوريل به عنوان يك سيستم حمل و نقل رفاهي و غيرترانزيتي بهره ميبرد. سومين كشوري كه داراي خطوط مونوريل به لحاظ طول خطوط است، مالزي بوده كه با داشتن 5 خط به طول 3/28 كيلومتر، كه نيمي از آن داراي رويكرد تفريحي است.
پس از اين كشورها آلمان با 5/23كيلومتر و 3 خط و چين با 5/23 كيلومتر و با سه خط، سنگاپور با 2/10 كيلومتر و با سه خط و استراليا با 9/6كيلومتر و سه خط، انگليس با 7/4 كيلومتر و داراي 2 خط، كره با 4/4كيلومتر و دو خط در ردههاي بعدي قرار دارند.
در تمامي اين كشورها عمده سيستم حمل و نقل عمومي به عهده مترو و اتوبوس و ساير ابزار حمل و نقل عمومي است كه تنها بخش اندكي از جابهجاييهاي شهروندان در شهرهاي بزرگ را مونوريل به عهده دارد.
|
كشور |
تعداد خطوط |
طول خطوط ( به كيلومتر) |
|
ژاپن |
10 |
106/6 |
|
آمريكا |
10 |
52/6 |
|
مالزي |
3 |
28/3 |
|
آلمان |
5 |
23/5 |
|
چين |
3 |
23/5 |
|
سنگاپور |
3 |
10/2 |
|
استراليا |
3 |
6/9 |
|
انگليس |
2 |
4/7 |
|
كره |
2 |
4/4 |
|
روسيه |
1 |
5 |
|
برزيل |
1 |
1/6 |
|
كانادا |
1 |
2/1 |
|
تايلند |
1 |
1/6 |
|
اندونزي |
1 |
27 |
|
ايتاليا |
1 |
2 |
توان ترافيك
مونوريلهاي جهان به لحاظ ظرفيت در جهان به سه دسته تقسيم ميشوند. مونوريلهاي بزرگ، مونوريلهاي متوسط، مونوريلهاي كوچك.
مونوريلهاي بزرگ تنها در كشور ژاپن وجود دارد كه طول هر واگن آن در حدود 15 متر و ظرفيت حمل و نقل آن روزانه در حدود 8هزار تا 15 هزار نفر است. مونوريلهاي متوسط روزانه در حدود 6 هزار تا 11 هزار نفر را جابهجا ميكند و مونوريلهاي كوچك روزانه در حدود 5 هزار تا 8 هزار سفر را به عهده دارند.
از طرف ديگر مونوريلها به لحاظ حركت داراي سه گونه است. مونوريلهاي معلق كه براي اولين بار در واپرتال(wuppertal ) آلمان از آن استفاده شد. اين نوع مونوريل روي ريل به صورت وارونه معلق بوده كه از آن به عنوان مونوريلهاي آويزان نيز ياد ميكنند. مونوريلهاي سوار بر ريل نوع ديگري از مونوريلها هستند كه متداولترين مونوريلهاي جهان از اين نوعند.
مونوريلهاي مالزي و بخشي از مونوريلهاي آمريكا از اين نوع هستند. نوع ديگري از مونوريلها كه البته به لحاظ كارايي چندان مورد توجه قرار نگرفتهاند مونوريلهاي ايستا هستند. اين مونوريلها از كنارهها به ريل متصل شدهاند و داراي نمونههاي كمي در جهانند.
از ميان تقسيمبندي انجام شده تنها مونوريلهاي سوار بر ريل معمولي داراي كاركرد ترانزيتي هستند و براي حمل و نقل عمومي در شهرهاي پرجمعيت بسيار مناسبند.
پايان ماجرا
استفاده از مونوريل هنوز در بسياري از كشورهاي جهان با ترديد روبهروست. بسياري از كشورهاي جهان در طول سالهاي گذشته بهرغم داشتن اين سيستم حمل و نقل عمومي، به دليل مشكلات متعدد، اين سيستم را كاملا برچيدند و تمام خطوط آنرا جمعآوري كردهاند. مونوريلها به دليل هزينه بالا و توانايي حمل و نقل پايين هيچگاه در جهان به عنوان سيستم حمل و نقل عمومي مناسب مطرح نشدهاند.
بيترديد استفاده از اين سيستم در شهرهاي پرجمعيت كه حجم ترافيك و سفرهاي درونشهري در آنها بالاست، مقرون به صرفه نيست. گو اينكه ميتوان به مزاياي اين سيستم به عنوان يك سيستم زيستمحيطي و كاملا پاك همواره توجه كرد. اما مونوريلها در مقايسه با ساير سيستمهاي حمل و نقل عمومي مانند مترو از رتبه بسيار پايينتري برخوردارند.
هم اكنون در سراسر جهان تنها 47 خط مترو با طول300كيلومتر در 15 كشور مشغول به فعاليتند كه بسياري از اين خطوط در زمره خطوط تفريحي و گردشگري به كار گرفته شدهاند.
شايد استفاده از تجارب بسياري از كشورهاي جهان و نگاهي علمي به آن در استفاده از مونوريل به عنوان يك سيستم حمل و نقل عمومي جامع بيتاثير نباشد. در حالي كه امروزه بسياري از كشورهاي داراي خطوط مونوريل به دليل هزينه بالا و كارايي نازل آن به جمعآوري اين سيستم از ناوگان حمل و نقل عمومي خود سرگرم هستند چگونه ميتوان در كشور خودمان براي بكارگيري از اين سيستم در حمل و نقل پايتخت سخن گفت؟ اين واقعيت كه مونوريلها بيشتر با هدف غير ترانزيتي در جهان مورد بهره برداري قرار ميگيرند، شايد پاسخي باشد بر سالها پرسش بيجواب در اين باره.
همشهری آنلاین
|
